متن کامل

به گزارش خبرنگار مهر در شهرستان کوهدشت، غار ميرملاس که امروز جز سايباني چيزي از آن باقي نمانده است با فاصله اي حدود 30 کيلومتر از شهر کوهدشت قرار دارد و نقاشي ها و نگاره هايي که بر ديواره هاي جنوبي و شمالي اين غار باقي مانده است بيشتر صحنه هايي از رزم، شکار، انسان و حيوان را نشان مي دهد.

 کوهدشت سرزمين سنگ نگاره هاي رمز آلود

در بالاي کوه سرسرخين همچنين کوه هميان نيز از ديگر کوههاي شهرستان کوهدشت است که در خود بخش ديگري از هنرمندي مردمان اين سرزمين را جاي داده است به طوريکه شايد بتوان اين شهرستان را تجليگاه هنر ايراني و سنگ نگاره هاي ناب ناميد.

پروفسور گيرشمن پس از کشف غار ميرملاس و هميان با مشاهده عکس ها و اسلايدهاي آن، چنين اظهار نظر کرده است: “کشف نقاشي ها در يک غار لرستان مطلبي حايز اهميت است، طي تمام تجسس هايي که درباره کاوش هاي مربوط به غارهاي ميهن شما انجام يافته است اعم از آنچه اينجانب در کوههاي بختياري به عمل آورده ام و يا آنچه در بيستون و البرز و کوههاي خراسان معمول داشته است همچنين آنچه به وسيله دانشمندان آمريکايي در افغانستان صورت پذيرفته در هيچ جا نقاشي هايي بر روي بدنه سنگ کوهستان ديده نشده است و از اينجا اهميت موضوع به خوبي روشن مي گردد.”

اين کوه ها رمز و رازهاي فراوان در خود دارند و شاهد غم ها و شادي هاي مردمان چند ده هزار ساله اين ديار هستند. در اين سرزمين مردماني زندگي مي کرده اند که آثار سرپنجه هاي هنرمندانه آنها بر سنگ هاي سخت بعد از گذشت دوازده هزار سال هنوز جلوه گر و بيان کننده انديشه هاي آنها درهزاران سال پيش است.

مک بورني استاد دانشگاه کمبريج در آن زمان در بيان اهميت اين نقوش چنين آورده است: “نقوش دوره تاريخي که شامل گروههاي اسب سوار و مناظر جنگ و جدال و شکار حيوانات با تير و کمان است و قدمت آنها به 2000 تا 1500 سال پيش از ميلاد مي رسد و بدين سبب که هنر اسب سواري نخستين بار به وسيله ايرانيان و مقارن با تاريخ ياد شده در اين منطقه معرفي شده است، نمي توان تاريخ نقوش پيش گفته را به دوره قديمي تري مربوط دانست. اهميت نقوش مذکور از اين جهت است که آنها نخستين تجليات ذوق هنري مردمان غارنشين منطقه کوهدشت لرستان به شمار مي رود. بعد ها هنر همين مردم به تدريج تکامل يافت و به نسل هاي بعد منتقل شد تا اينکه در هزاره نخست پيش از ميلاد تجلي اين هنر قديمي با چنان مهارت و تکامل ويژه اي بر روي اشياي برنزي لرستان ظاهر شده است که آنها از لحاظ تکنيک و صنعت به عنوان نشانه اي از هنر فلز کاري و به نام برنز لرستان معروفيت جهاني پيدا کرده است”.

تمامي نقوش صخره هاي کوهدشت بر روي بلندي هاي متراکم و در چند کيلومتري جنوب غربي کوهدشت در يک رديف دايره شکل قرار گرفته است. در بين نقش هاي ياد شده تصاويري از انسان به چشم مي خورد که با يکديگر اختلاف دارد صورت هايي نيز از اسب که بر روي آنها سواراني به شکل انسان نقش شده اند و همچنين صورت گوزن و سگ و موجوداتي شبيه به آن ديده مي شود.

اندازه صورت ها در نگاره هاي سنگي ميرملاس بين 10 تا 30 سانتيمتر و اغلب با نقش هاي حيوانات به صورت نيمرخ است.

رسم کردن حيوانات به صورت نيمرخ روشي است که در دوره هاي گوناگون نگارگري ايران حفظ شده و حتي اين روش ترسيم حيوانات تا به حال نيز متداول مانده است که سابقه نگارگري در ايران را دست کم به دوره نئولتيک حجر جديد يعني در حدود 4500 سال پيش از ميلاد مي رساند.

چيزي از سنگ نگاره هاي ميرملاس باقي نمانده است

آنچه بايد به آن اشاره کرد اين است که شهرستان کوهدشت علاوه بر سنگ نگاره هاي غار مير ملاس مامن سنگ نگاره هاي با قدمت بيشتري چون هميان يک و دو است که هر کدام از اين سنگ نگاره ها رمز و راز فراواني از هنر ايراني را در خود دارند.

رشته کوه هميان از شمال تا شمال غرب دشت سر سبز و حاصلخيز شهر کوهدشت لرستان کشيده شده است و اين کوه در محاصره درختان درهم فشرده بلوط قرار دارد.

سفر در ميان اين طبيعت زيبا و پررمز و راز هر بيننده اي را به وجد مي آورد ولي آنچه که قلب هر ايراني و لرستاني را به درد مي آورد آن است که هرکس هرآنچه بر دست داشته از زغال، اشياء تيز، افشانه و رنگ هاي اسپري برروي اين نگاره هاي بي بديل چندين هزارساله کشيده و نوشته است و تنها چيزي که نمي شود ديد فقط آن نگاره هاي بي نظيري است که قيمتي براي آنها متصور نمي توان شد.

سنگ نگاره هاي بي بديل غار ميرملاس را خطوط يادگاري درهم فشرده و در جاهايي رنگ هاي اسپري نابود کرده اند و ديگر نقش هاي اوليه قابل رويت نيستند. طبيعت هم بيکار ننشسته و نور مستقيم آفتاب و شوره هاي آهکي از ديواره هاي فوقاني هم آنچه آدميان تخريب نکرده بودند را خراب و غيرقابل رويت کرده است.

آدمي از ديدن چنين صحنه هايي متاثر مي شود زيرا نقوش اينجا همگون غارهاي کرکس و لاسکو در فرانسه است، ولي به طور قطع مهجوريت اين ميراث فرهنگي و تاريخي به مانند سنگ نگاره هاي غارهاي کرکس و لاسکو فرانسه نخواهد بود.

سنگ نگاره هاي غارهاي “کرکس” و “لاسکو” فرانسه در محفظه شيشه اي

بد نيست نگاهي به قوانين و شعار يونسکو در زمينه سنگ نگاره ها بياندازيم شايد با مقايسه عملکرد امروز در زمينه حفظ اين ميراث هاي بشري واقعيت هاي موجود را روشنتر درک کنيم.

يونسکو در زمينه سنگ نگاره ها اينگونه شعار مي دهد: 1- هرگز آنها را لمس يا خيس نکنيد . بسيار ضربه پذيرند، 2- هرگز روي آنها اثر نگذاريد و چيزي اضافه نکنيد، 3- روي آنها راه نرويد، 4- همان طور که هستند بگذاريد بمانند، 5- فقط از آنها عکس بگيريد.

حال با مشاهده وضعيت اسفبار سنگ نگاره هاي ميرملاس با قدمتي بيش از 12 هزار سال اين سوال مطرح مي شود که چرا حفاظت از اين ميراث گرانبها به دست فراموشي سپرده شده تا امروز جز سايباني از اين غار بي همتا چيزي باقي نماند.

 به رغم اينکه سنگ نگاره هاي غار ميرملاس شهرستان کوهدشت در رديف نقوش غارهاي کرکس و لاسکو در فرانسه است اما امروز در حالي که آنجا براي محفوظ بودن حتي از رطوبت تنفس انسان هاي بازديدکننده، مقابل آنها حصار شيشه اي کشيده اند سنگ نگاره هاي ميرملاس با اسپري، نور خورشيد، باد و باران و يادگاري هاي مردم نا آگاه از دست مي روند.

نگاره هاي ميرملاس از کم نظيرترين نقوشي است که در ايران با رنگ خلق شده اند و نياز به مراقبت ويژه دارند. با نصب پلاستيکهاي ضخيم يا تورهاي ريز مي توان از دسترسي افراد ناآگاه به اين آثار جلوگيري کرد و آنها را نجات داد، هزينه زيادي هم ندارد، در غير اينصورت تا چند سال آينده ديگرهيچ اثري از آن آثار بي نظير يافت نخواهد شد.

اينها هويت و شناسنامه اين ملتند و براي ماندگاري آنها بيشتر از اين بايد ارزش قائل شويم، آنها از بهترين سامانه هاي توسعه توريسم و اکوتوريسم هستند که مي توانند غبار محروميت را از منطقه بزدايند و عظمت اين ملت را به نمايش بگذارند.

به گزارش مهر، براساس نظريه کارشناسان ميراث فرهنگي، گردشگري و صنايع دستي که آن را نيز با رنگ بر ديواره غار نوشته اند، پيشينه اين سنگ نگاره ها به هزاره دهم ق .م يعني بيش از 12 هزار سال پيش مي رسد.

نقوش حيواناتي چون گوزن، گاو، سگ، روباه و خصوصا اسب و سوار در حال تيراندازي و شکار و موضوعات رزمي با رنگ هاي قرمز و سياه بر ديواره اين غار نقش بسته است.